روش تحقیق در علوم سیاسی مسائل ایران

در مطالعات اخیر صورت گرفته در مورد رابطه بین ایران و آمریکا، از آغاز تا خروج نیروهای شوروی از ایران در سال 1325، کتب و مقالات بسیاری موجود می باشد. با این وجود، این مطالب، صرفا به بازگویی تاریخی این موضوع پرداخته اند.اما موضوعی که کمتر به آن پرداخته شده است تحلیل روابط بین دو کشور  از منظر یک دیدگاه نظری است. پژوهشگر در پی شناخت بیشتر موضوع، عوامل نقش آفرین در این رابطه را، به دو دسته داخلی(جهت گیری قدرت سوم^[1] در بین مقامات ایرانی؛متاثر از فشار روز افزون روس و انگلیس، تاثیر قوه مجریه و مقننه و همراهی این دو در گرایش رابطه با آمریکا به علت اقتصاد نابسامان کشور، نگرش مثبت مردم به آمریکا به دلیل عدم سابقه استعماری این کشور) و خارجی(منافع ملی آمریکا«ژئوپولوتیک- نفت» ، رقابت این کشور با انگلیس و شوروی ، استقلال در سیاست خارجی) تقسیم کرده ، که در واقع با متغیرهایی که جیمز رزنا ارائه کرده است هماهنگی دارد. این متغیرها شامل متغیرهای داخلی: فرد، نقش، دیوانسالاری و جامعه، و متغیر خارجی: نظام بین المللی است.بنابراین سعی دارم با بررسی تاریخی و اسنادی درستی یا نادستی این نظر را مورد بررسی  قرار دهیم. با گسترش روابط مشاهده می شود که عوامل نقش آفرین در روابط دو کشور، از متغیرهای داخلی به خارجی تمایل پیدا می کند. جنگ جهاني دوم فرصت بسيار مناسبي براي آمريكا پيش‌آورد تا بعنوان يك قدرت بزرگ سياسي، اقتصادي و نظامي در سياست جهان ايفاي نقش نمايد و مداخلات و خط‌مشي مداخله‌گرانه‌ي خود را به سر تا سر جهان تسري بخشد. پس از جنگ دوم تحولات مهمي در سياست خارجي امريكا نسبت به خاورميانه و بويژه ايران بوقوع پيوست و شرايط جنگ و همچنين جنگ سرد كه بلافاصله بعد از آن شروع گرديد ايالات متحده را نسبت به موقعيت استراتژيك و نيز منابع نفتي ايران حساس نمود. بطوري كه در اين مقطع، منافع سياسي- اقتصادي امريكا در ايران از شكل ساده به پيچيده و از نسبتاً بي‌اهميت به تقريباً درجه‌ي اول تبديل گرديد. در واقع، روند مناسبات ایران و آمریکا در این دوران، به وضوح نشان می دهد، که چگونه دولت ایالات متحده در جهت منافع خود گام بر می داشت. بنابراین با توجه به سیر تاریخی روابط دو کشور، در این چارچوب، به خوبی می توان دریافت که منافع رو به رشد آمریکا در ایران، از مهمترین عوامل گسترش روابط و علاقه مندی آمریکاییها به ایران بوده است. با توجه به گسترش روزافزون ارتباطات بين‌المللي و اهميت فزاينده روابط خارجي كشورها، ابتدا تعريف روشن و مناسب «سیاست خارجی» ضرورت دارد. «خط مشي و روشي كه دولت در برخورد با امور و مسائل خارج از كشور، براي حفظ حاكميت و دفاع از موجوديت و تعقيب و تحصيل منافع خود اتخاذ مي‌كند» سياست خارجي نام دارد.⁽¹⁾به عبارت ديگر سياست خارجي بازتاب اهداف و سياست‌هاي يك دولت، در صحنه روابط بين‌الملل و در ارتباط با ساير دولتها و جوامع، سازمانهاي بين‌المللي و حوادث و اتفاقات جهاني است. عوامل متعددي مانند ساختار سياسي يك كشور، بافت هيئت حاكمه، ويژگيهاي جغرافيايي- اجتماعي (مانند جمعيت، مساحت و موقعيت ژئوپولتيكي)، تواناييهاي نظامي، قدرت اقتصادي و خصوصيات شخصي رهبران سياسي، بر سياست خارجي يك كشور اثر مي‌گذارند.⁽²⁾ در پی شناخت دقیق تر مطالعات سیاست خارجی می توان، نظریه های سیاست خارجی را در درون سه رهیافت روش شناسانه خرد، کلان و میان برد تقسیم کرد

 کتاب نامه

۱- هوشنگ مهدوی ،عبد الرضا، سیاست خارجی ایران در دوران پهلوی، نشر البرز، تهران 1374، ص 163

2- متقی ،ابراهیم،تحولات سیاست خارجی آمریکا،مداخله گرایی و گسترش1945-1977 تهران،مرکز اسناد انقلاب اسلامی1376

3- صداقت،جمشید، کیش ،روابط ایران و آمریکا،تهران ، انتشارات دهخدا، ص53

4- برژینسکی،زبیگنیو،سیاست خارجی آمریکا در خاور میانه(1980- 1976) تهران،نشر سفیر،1369

5- متقی، ابراهیم،تحولات سیاست خارجی آمریکا،مداخله گرایی و گسترش1945-1977 تهران،مرکز اسناد انقلاب اسلامی1376

6- وتیکوپف،یوجین،سرچشمه های درونی سیاست خارجی آمریکاتهران،وزارت امور خارجه1381

7- یان داربی شر،تحولات سیاسی در ایالات متحده آمریکا،ترجمه رحیم قاسمیان،انتشارات سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی،تهران1369

 8 - سیف زاده،سید حسین،مبانی و مدلهای تصمیم گیری در سیاست خارجی، (تهران،وزارت خارجه،1375)ص186-197     

 9.استفان امبروز، روند سلطه گری ، مترجم: احمد تابنده، ( تهران، نشر چاچپخش ،1363)، ص 30-29

  10- روزنا،جیمز، آشوب در سیاست جهان،نظریه ای درباره دگرگونی و پیوستگی، مترجم: علیرضا طیب،(تهران،انتشارات روزنه،1384)

۱۱.جواد منصوری، نظری به سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران،(تهران،امیر کبیر،1365)، ص 11

۱۲.جیمز پرلاف، سایه های قدرت، مترجم: کریم میرزایی، (تهران،انتشارات رسا،1371)، ص1

۱۳.دیوید مارش و جری استوکر، روش و نظریه در علوم سیاسی، مترجم: امیر محمد حاجی یوسفی، چاپ دوم،(تهران، ناشر: پژوهشکده مطالعات راهبردی،1384)،ص 309

۱۴.محمود یزدان فام، مقدمه ای بر تحلیل سیاست خارجی، (تهران، فصلنامه مطالعات راهبردی،سال یازدهم، شماره دوم،شماره مسلسل 40،1387)، ص250

۱۵.سید حسین سیف زاده،مبانی و مدلهای تصمیم گیری در سیاست خارجی، (تهران،وزارت خارجه،1375)ص186-197

۱۶.جیمز روزنا، آشوب در سیاست جهان،نظریه ای درباره دگرگونی و پیوستگی، مترجم: علیرضا طیب،(تهران،انتشارات .ص۵۵

۱۷.عبدالرضا هوشنگ مهدوي،تاریخ روابط خارجی ایران از ابتدای دوران صفویه تا پایان جنگ جهانی دوم،(تهران،امیرکبیر،1384)،ص372

۱۸.سید جلال الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ( قم،دفتر انتشارات اسلامی،1361)، 

 ۱۹.جليل نائبيان ،روابط ايران با دول خارجي در دوران قاجاريه،(تهران،فردابه 1373)،ص 297

۲۰.حافظه فرمانفرمائيان، تحليل تاريخي سياست خارجي ايران از آغاز تا امروز،(دانشگاه تهران ، مركز مطالعات عالي بين المللي،2535)ص 43 و 42

۲۱.علی اصغر شمیم، ایران در دودره سلطنت قاجار، (تهران،انتشارات زریاب،1384) .ص 266

۲۲.هنری کسینجر، دیپلماسی، مترجم: فاطمه سلطانی یکتا و رضا امینی، ( تهران ، اطلاعات ، 1383)، ص 71

۲۳.استفان امبروز، روند سلطه گری ، مترجم: احمد تابنده، ( تهران، نشر چاچپخش ،1363)، ص 30-29

۲۴.لورنس.اج شوپ و ویلیام مینتر،تراست مغزهای امپراطوری،مترجم:منصور آسیم، (تهران،انتشارات اطلاعات،1364)،ص67

۲۵.عبدالرضا هوشنگ مهدوی، روابط خارجی ایران از پایان جنگ جهانی دوم تا سقوط رژیم پهلوی، (تهران،نشر مولف،1368)، ص36-37

۲۶.چارلز کگلی و اوجین ویتکف،الگو و روند در سیاست خارجی امریکا، مترجم: اصغر دستمال چی(تهران،دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی،1382)، ص2.

 ۲۷- جورت,نیلس.تبیین خصومت دراز مدت امریکا و ایران(چارچوب تاریخی,نظری و روش

منابع لاتین

 ۲۸-harold sprout and Margaret sprout,environmental factors in study of international politics,(the journal of conflict resolytion,1957)p4

۲۹-m.hudson,forein policy analysis:actor - specific theory and the ground of international relations,(foreign policy analysisvol1,2005)p.3

۳۰- Richard c.snyder h. w. bruck and burtons pain,forein policy decision making,(macmillan:palgrave,valerie2002

۳۱- harold sprout and Margaret sprout, man-milieu relationship hypotheses in the context of international politics,(Princeton:university press 1956)

۳۲- james n. rosenau, pre-theories and theories of foreign policy,in r.b Farrell, ed,approach in comparative and international politics,(Evanston:northwestern university press,1966),p115-169

۳۳. james n.rosenau,the analysis of international politics,(new York,the free press,1972

۳۴- james n. rosenau, pre-theories and theories of foreign policy,in r.b Farrell, ed,approach in comparative and international politics,(Evanston:northwestern university press,1966),p115-169.

۳۵-james n.rosenau,the analysis of international politics,(new York,the free press,1972

۱۴-Kenneth n.waltz, theory of international politics, (new York, randome houseT 1979 ),p79