روش تحقیق در علوم سیاسی مسائل ایران

دسته دوم از اثار تنها به عامل خطر کمونیسم در ایران به عنوان عامل اصلی سرنگونی دولت مصدق اشاره میکنند که از این دسته میتوان به کتاب جنگ قدرتها در ایران،نوشته باری روبین اشاره کرد.این کتاب  دارای ده فصل است که به کشاکش وتعارض ابر قدرتها از قرن 19 تا انقلاب 1979 در ایران میپردازد.در فصل سوم این کتاب نویسنده به تحلیل حوادث سالیان 1951تا1953 میپردازد ومعتقد است که در این برهه سیاست خارجی امریکا بر سه اصل استوار بود.نخست جلوگیری از توسعه کمونیسم ونفوذ شوروی چه به صورت مستقیم وانضمام خاک کشورها به امپراطوری شوروی وچه به صورت غیر مستقیم که از طریق روی کار اوردن حکومتهای مخالف غرب وطرفدار مسکو اعمال میشد.سوم جلوگیری از دست اندازی شوروی به کشورهایی که امروزه از انها با نام جهان سوم یاد میشود.ایران یکی از همین کشورها محسوب میشد که صحنه سیاست خرابکارانه کمونیست ودر عین حال درگیر مبارزه با یکی از متحدین اصلی امریکا بود که صحنه ازمایش سیاست جدید(کودتا)امریکا قرار گرفت.

وی(روبین باری)عامل اصلی این تغییر سیاست را  خطر به قدرت رسیدن کمونیست ها در سال1953در ایران میداند.در مجموع میتوان گفت استفاده نویسنده از منابع دست اول،تسلط وی بر موضوع وبی طرفی او در تحلیل حوادث از نکات برجسته این اثر میباشد. اما عیب این کتاب هم این است که نویسنده خطر کمونیست را مهمترین عامل میداند وبه عوامل دیگر  نمیپردازد.در نتیجه او هم در جهان دوقطبی ان روز موضوع کمونیسم را از همه پر رنگ تر میکند وبه عوامل فرعی وحاشیه ای که عوامل مهمی هم بودن اشاره نکرده است.

دسته سوم اثار علاوه برعامل خطر کمونیسم،دسترسی به نفت ایران را نیز در سرنگونی دولت دکتر مصدق توسط امریکا دخیل میدانستند.

از این دسته میتوان کتاب عقاب وشیر نوشته جیمزبیل را نام برد.کتاب وی دارای 2بخش و مشتمل بر 11فصل است ،که به بررسی روابط ایران وامریکا طی سالهای 1951تا1953 میپردازد وضمن ریشه یابی جنبش ملی شدن صنعت نفت به علل مداخله امریکا در ایران میپردازد.وی دو عامل نگرانی از کمونیسم ودسترسی به نفت ایران را از عوامل مستقیم واصلی در سرنگونی دولت دکتر مصدق از سوی امریکا میداند.کتاب فوق به دلیل بهره جویی از اسناد دست اول،تسلط گسترده بر موضوع،بی طرفی وبه ویژه اشنایی نویسنده به زبان فارسی واستفاده از منابع این زبان اثری در خور توجه میباشد.اثر دیگر مورد بررسی که به دلیل نبود اثار شبیه ان نمیتوان نام دسته را به ان اطلاق کرد،کتاب سیاست خارج امریکا وشاه اثر مارک،ج،گازیورسکی میباشد که دارای ایده جدیدی میباشد این کتاب دارای یک پیشگفتار،هفت فصل ویک نتیجه گیری میباشد،که به بررسی حوادث سالهای 1800تا 1979درایران میپردازد.نویسنده در فصل نخست که میتوان انرا مهمترین فصل کتاب نامگذاری کرد به مبانی تئوریک روابط سلطه امیز بین المللی وسیاست حکومت های سلطه پذیر می پردازد وهمینطور روابط بین حکومتهای سلطه گر وسلطه پذیر و به ابزارهای ان اشاره ودر فصل سوم به بررسی حوادث سالهای 1951تا1953 می پردازد وتئوری خود مبنی بر ایجاد حکومتهای سلطه پذیر در مناطق استراتژيک جهان که استراتژی امریکا از سال 1950به بعد برای مقابله با توسعه طلبی شوروی بوده وبه دلایلی اجرای ان تا سال 1953 در ایران به تعویق افتاده بود،در بررسی کودتا مورد ازمون قرار میدهد وان را دلیل اصلی بر اندازی مصدق میداند.

کتاب فوق به دلیل گستردگی منابع مورد استفاده،بی طرفی واز همه مهمتر تخصص ویژه نویسنده در امور ایران سالهای 1951تا1953اثری شایان توجه میباشد.اما این کتاب ورابط بین المللی را به انحصار روابط سلطه پذیر وسلطه گر در می اورد وبه ابعاد فرهنگی واقتصادی موضوع اشاره ندارد.

به طور کلی در همه آثار فوق الذکر به جز اثر اخیر که تا حد زیادی به اهمیت  ژئوپلیتیکی ایران نگریسته،به این عامل در بررسی کودتا توجه کافی نداشته وما  سعی خواهیم کرد در این تحقیق بر این امر توجه کافی مبذول  داریم.

 کتابنامه:

1.       آبراهامیان،یرواند،ایران بین دوانقلاب،ترجمه احمد گل محمدی،ابراهیم فتاحی.تهران.نشر نی1377.

2.       اتحادیه انجمن های اسلامی دانشجویان.مصدق ونهضت ملی ایران،بی جا:اتحادیه های انجمن های اسلامی دانشجویان،1357

3.       آرگاشیف،آ.زندگانی سیاسی ناصر،ترجمه محمد جواهر الکلام.تهران:شرکت نشر وپخش ویس.1368

4.       ازغندی ،علیرضا وجلیل روشندل،مسائل  نظامی واستراتژیک معاصر.تهران:سمت1387. 

5.       اسماعیل طارق.چپ ناسیونالیستی عرب؛ترجمه عبدالرحمان عالم،تهران:دفتر مطالعات سیاسی وبین المللی،1369

6.       ازغندی؛علیرضا، روابط خارجی ایران(دولت دست نشانده)1320تا1357.تهران :نشر قومس1376

7.       _ ،   _     نظام بین الملل:بازدارندگی وهمپایگی استراتژیک،تهران:نشر قومس1370

8.       اطاعت، جواد،ژئوپلیتیک وجهت گیری سیاست خارجی ایران نسبت به قطبهای جهانی در قرن بیستم،تهران:سفیر،1376 

9.       الهی ،همایون،اهمیت استراتژیکی ایران در جنگ جهانی دوم.تهران:مرکزنشر دانشگاهی،1361  

10.   آمبروز،استفن،روند سلطه گری:تاریخ سیاست خارجی امریکا.ترجمه احمد تابنده،چاپ سوم.تهران:انتشارات چاپخش،1388

11.   امیر علایی،شمس الدین؛صعود محمد رضا شاه به قدرت یا شکوفایی دیکتاتوری،بی جا:مولف،بی تا.

12.   انصاری، مسعود،تشنجات سیاسی پس از جنگ جهانی دوم،تهران:اشرافی1353

13.   ایدن،انتونی،خاطرات،ترجمه کاوه دهگان،تهران:فرزانه. 1357

14.   باربر،جیمز ومایکل اسمیت.ماهیت سیاستگذاری خارجی،ترجمه حسین سیف زاده، تهران:قومس. 1373

15.   بدیعی،ربیع،جغرافیای مفصل ایران،ج1،چاپ چهارم،تهران:اقبال،1372

16.   _  ،   _    جغرافیای مفصل ایران،ج2،چاپ چهارم،تهران:اقبال1372

17.   _  ،   _ جغرافیای مفصل ایران،ج3،چاپ چهارم،تهران:اقبال. 1372 

18.   بزرگمهر،جلیل،مصدق در محکمه نظامی،ج2،تهران:نشرتاریخ ایران،1364

19.   بهزادی، حمید،اصول روابط بین الملل وسیاست خارجی ، چاپ دوم،تهران:دهخدا،1368

20.   بیل،جیمز، عقاب وشیر، ترجمه مهوش غلامی،تهران:نشر کوبه 1371

21.   پتروف،م.پ.مشخصات جغرافیای طبیعی ایران،ترجمه ح گل گلاب،تهران:انتشارات دانشگاه تهران،1336

22.   تقی زاده انصاری،محمد،تحولات نفتی خلیج فارس وگشترش نقش ایالات متحده در منطقه،تهران:نشر البرز،1374

23.   حافظ نیا،محمدرضا،خلیج فارس ونقش استراتژیک تنگه هرمز،تهران،سمت،1388

24.   خدوری،مجید،گرایشهای سیاسی در جهان عرب،ترجمه عبدالرحمان عالم،چاپ دوم،تهران:موسسه چاپ وانتشارات وزارت امور خارجه1374

25.   دفتر برنامه ریزی و خدمات اموزشی وزارت امورخارجه.احزاب سیاسی مصر،تهران:موسسه چاپ وانتشارات وزارت امور خارجه.1374

26.   دوئرتی،جیمز ورابرت فالتزگراف،نظریه های متعارض در روابط بین الملل ،ترجمه علیرضا طیب،وحید بزرگی،تهران:قومس 1389

27.   دومینیک،پی یر،خاور میانه در قرن بیستم،ترجمه فرنگیس اردلان ،تهران :سازمان انتشارات جاویدان 1368

28.   دویچ،کارل ودیگران،نظریه های  روابط بین الملل ،ترجمه وتدوین وحید بزرگی،تهران:ج1،تهران:انتشارات جهاد دانشگاهی1375

29.   ذوقی،ایرج،ایران وقدرتهای بزرگ در جنگ جهانی دوم،تهران:پاژنگ، 1368 

30.   رواسانی،شاپور،چپاول، جهان سوم چگونه غارت میشود.تهران:شمع،1376

31.   روبین،باری،جنگ قدرتها در ایران،ترجمه محمود مشرقی،تهران: آشتیانی،1363

32.   روشندل ،جلیل،امنیت ملی وبین المللی،تهران،سمت،1374

33.   رئیس طوسی، رضا ،نفت وبحران انرژی،چاپ دوم،تهران:کیهان1363

34.   سعیدیان،عبدالحسین،کشورهای جهان سوم،،تهران:فجر اسلام،1371

35.   سفری،محمدعلی،قلم وسیاست،نارمک،1371

36.   سرکیس ،نیکلاس،نفت، تنها واخرین شانس خاورمیانه ،ترجمه ارسلان ثابت سعیدی،تهران:سمت1376

37.   سیف زاده، حسین ،نظریه های مختلف در روابط بین الملل،چاپ سوم،تهران:سفیر،1382

38.   سنجر ،ابراهیم،نفوذ امریکا در ایران،مولف،1368

39.   شوب،لورنس اچ ویلیام مینتر،تراست مغزهای امپراطوری،تهران:اطلاعات 1364

40.   عزتی،عزت الله، ژئوپلیتیک ،چاپ دوم،تهران:شمت1372

41.   عظیمی،فخرالدین ،بحران دموکراسی در ایران 1330تا1332،ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی،بیژن نوذری،تهران:البرز1374

42.   علم،مصطفی، نفت،قدرت واصول،ترجمه غلامحسین صالحیار،تهران:اطلاعات1371

43.   عنایت،حمید.سیری در اندیشه های سیاسی  جهان عرب،تهران:امیر کبیر،1363

44.   فرانکل ،جوزف، نظریه های معاصر روابط بین الملل،ترجمه وحید بزرگی،تهران:انتشارت  اطلاعات1371

45.   فونتن،اندره،تاریخ جنگ سرد، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی،تهران:نشر نو1366

46.   قوام،عبدالعلی،اصول سیاست خارجی وسیاست بین الملل،تهران :سمت،1388

47.   کاتوزیان،محمد علی ،مصدق ونبرد قدرت،ترجمه احمد تدین،تهران،موسسه خدمات فرهنگی رسا،1372

48.   کاظمی،علی اصغر،نقش قدرت در جامعه وروابط بین الملل،تهران:قومس1369

49.   کندی،پال، ظهور وسقوط قدرتهای بزرگ،ترجمه محمد قاعد شرفی،ج1،تهران:انتشارات علمی فرهنگی،1369

50.   _، _    ظهور وسقوط قدرتهای بزرگ،ترجمه ناصر موفقیان، ج2،تهران،انتشارتا اموزش وانقلاب اسلامی،1375

51.   _ ، _ ظهور وسقوط قدرتهای بزرگ،ترجمه اکبر تبریزیان،ج3،تهران:انتشارات علمی وفرهنگی1382

52.   کی استوان،حسین،سیاست موازنه منفی در مجلس چهاردهم،تهران:انتشارات روزنامه مظفر،1372

53.   گازیورسکی،مارک ج،سیاست خارجی امریکا وشاه،ترجمه جمشید زنگنه،تهران:موسسه خدمات فرهنگی رسا،1371

54.   گروه نویسندگان اکادمی علوم شوروی،تاریخ معاصر کشورهای عربی،ترجمه محمد حسین روحانی،تهران،قومس،1367   

55.   گلجان ،مهدی ، اکبر عباسی نوذری،ژئوپلیتیک ایران در دوران جنگ سرد،تهران:امیر کبیر،1386

56.   طلوعی،محمود،بازی قدرت،جنگ نفت در خاورمیانه،چاپ دوم،تهران:نشر علم؛1371

57.   لارسون،توماس ودیویداسکید مور.اقتصاد سیاسی بین الملل ،ترجمه احمد ساعی ومهدی تقوی،تهران:قومس1387

58.   نجاتی،غلامرضا،جنبش ملی شدن صنعت نفت ایران،تهران:شرکت سهامی انتشار1378

59.   _ ، _     تاریخ سیاسی بیست وپنج ساله ایران،(از کودتا تا انقلاب) تهران:رسا .1387

60.   _ ،_  جنبش های ملی مصر از محمد علی تا جمال عبدالناصر،تهران،شرکت سهامی انتشار1366

61.   محمودی،فرج الله،وناصر عظیمی.جغرافیای ایران،تهران: دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب­های درسی، 1376

62.   محمدی،منوچهر،سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران،اصول ومسایل،تهران:نشر دادگستر.1377  

63.   محمدی ،محمدجعفر ،راز پیروزی کودتای28 مرداد،تهران:نشر اختران،سال1385

64.   _ ،_   سیاست خارجی ایران در دوره  پهلوی،تهران:نشردادگستر.1377

65.   مک گی،جرج،و ورنون والترز.سه گزارش،ترجمه غلامرضا نجاتی،تهران،شرکت سهامی انتشار1369

66.   مقتدر ،هوشنگ،سیاست بین الملل وسیاست خارجی،تهران:مفهرس،1370

67.   میر حیدر،دره، اصول ومبانی جغرافیای سیاسی،تهران:سمت.1387

68.   هوشنگ مهدوی،عبدالرضا،سیاست خارجی ایران در دوران پهلوی1300تا1357،تهران:البرز1374

69.   هادیان،کما الدین،سیاست خارجی امریکا ومنافع ملی ایران،تهران:فرس.  1376

70.   هیکل،محمد حسین،بریدن دم شیر،ترجمه حسین ابوترابیان،تهران:اطلاعات،1376

71.   هالستی،کی جی،تحلیل سیاست بین الملل،ترجمه بهرام مستقیمی ومسعود طارم سری،تهران:انتشارت وزارت امورخارجه،1388

مقالات :  

72.   اخوان زنجانی،داریوش،ساختار جامعه بین الملل، اطلاعات سیاسی اقتصادی،ش 38(مهروابان69)ص19_24  

73.   احمدی،سید عباس،اسماعیل پارسائی،جایگاه ایران در نظریه های ژئوپلیتیک، مجله جغرافیا، زمستان 1384 ،ویژه نامه ژئوپلیتیک.

74.   اطاعت ،جواد.ویژگی های ژئوپلیتیک ایران در قرن بیستم،بررسی های نظامی،سال چهارم،ش15و16 0پاییز و زمستان 1372)ص25_34  

75.   _  ،_  فرهنگ وتاریخ : جاذبه های ژئوپلیتیک ایران ورفتار ایالات متحده امریکا، مجله تاریخ،دوره اول.ش23،پاییز1375

76.   بادامچیان،اسداله،نهضت ملی وموفقیت های ان،ایران،ش452(3شهریور75)ص7

77.   پنتر،دیوید.اس،نهضت ملی وامنیت بین المللی،ترجمه هومن شاهمیری،اطلاعات سیاسی واقتصادی،ش61و62(اذرودی1371) ص43تا50

78.   پورحسن،ن،سیاست موازنه منفی،بازیابی هویت ملی1،سلام،شماره1502(28مرداد1375)ص9

79.   _ ، _  سیاست موازنه منفی،بازیابی هویت ملی 2،سلام،شماره1502(28مرداد1375)ص9  

80.   _ ، _  سیاست موازنه منفی،بازیابی هویت ملی 3،سلام،شماره1502(18 شهریور1375)ص9 

81.   حافظ نیا،محمد رضا،امریکا وقضیه ایران،2،پاسدار اسلام،سال17،ش195_196(اسفند76،فروردین77)ص39_38

82.   _ ،_ امریکا  وقضیه ایران،3،پاسدار اسلام،سال17،ش197 (اردیبهشت77)ص18_20

83.   خلیلی،احمد،(نهضت ملی ایران ودلایل ناکامی آن)ایران،ش458(10شهریور75)ص6

84.   رئیس طوسی،رضا،سیاست های دولت دکتر مصدق وکودتای28مرداد.ایران.ش495(11شهریور75)ص6

85.   سیف زاده ،حسین،پژوهشی در نظریه پردازی سیاست خارجی،فصلنامه دانشکده حقوق وعلوم سیاسی.ش25.دیماه69

86.   مدیر شانه چی،محسن.سیاست خارجی ایران در دوران زمامداری مصدق،اطلاعات سیاسی واقتصادی ،ش131_132(مرداد وشهریور77).ص84تا93

87.   عسکر خانی،ابومحمد،اخرین موج تئوریها،جزوه درسی کارشناسی ارشد روابط بین الملل،نیمسال دوم 75_76

88.   _  ،  _ گفتگو،روابط بین الملل ،ش 14 و15.(تابستان وپاییز1375)ص4_14

89.   کوتای 28 مرداد هشداری به نسل انقلابی امروز،انقلاب اسلامی،ش51(30 مرداد58)ص7

90.   کودتای 8 2مرداد سند اشکار دخالت امریکا در ایران،اطلاعات،ش17377  (28 مرداد63)ص11

91.   متقی ،ابراهیم،کارکرد سیتسم بین الملل در جنگ تحمیلی علیه ایران،مجله سیاست دفاعی،سالپنجم شماره19(تابستان 76)ص65_66

92.   _ ،  _ بررسی عناصر موثر بر استراتژی دفاعی جمهوری اسلامی ایران،بررسی های نظامی،سال ششم،ش22 تابستان 74.ص25تا34

93.   محمدی،منوچهر،علل وعوامل بروز جنگ تحمیلی ،فصلنامه دانشکده حقوق وعلوم سیاسی.ش30(زمستان72)ص271_248

94.   مروری بر مداخلات امریکا در ایران،سلام.ش1501،  (27 مرداد75.)ص5 

95.   مقتدر،هوشنگ،پیمان ناتو،بررسی تحول  روابط آمریکا وشوروی واروپا، روابط بین الملل ،شماره 9(بهار وتابستان1379) 

96.   ملی شدن صنعت نفت وواکنش قدرتهای بزرگ،جمهوری اسلامی،ش5446 (18اسفند1376) ص15

97.   نیتز،پل."ایران ،شاه،مصدق" ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی،اطلاعات سیاسی واقتصادی،ش135_136( اذر ودی1377)ص84_90

98.   ویسی،م،"کودتای28مرداد سراغاز خفقان 25 ساله"سلام،ش1232،(14 شهریور74)ص9

پایان نامه ها:

99.اطاعت،جواد.ژئوپلیتیک ایران وجهت گیری سیاست خارجی ایران.نسبت به قطبهای جهانی در قرن بیستم،.پایان نامه دانشکده حقوق وعلوم سیاسی  دانشگاه تهران.سال73_74

100.صادقی، احمد،(مقایسه اهمیت استراتژیک ایران در سیاست خارجی امریکا در دوران جنگ سرد)پایان نامه رشته روابط بین الملل دانشکده حقوق وعلوم سیاسی دانشگاه تهران.سال تحصیلی74_73