ادبیات موضوع

واکاوی آثار وادبیات پیرامون ناتو ازتنوع ویژه ای برخورداراست،این امرازآنروست که این نهاد علاوه بربعد امنیتی واجد سیرتحول وتطورخاصی بوده است.فراز وفرودهای اساسنامه ای این سازمان دردوران جنگ سرد وپس ازآن ونیزراهبردهای نوین آن درنظم جدید دراین تنوع موثربوده است.با این حال باتوجه به کثرت ادبیات پژوهش مهمترین آثاری که پیرامون موضوع این نوشتار مورد توجه قرارمیگیرد عبارتند از:

دارمی درکتاب ناتودرقرن بیستم به چگونگی شکل گیری ناتوودرنهایت گسترش ناتوبه فراآتلانتیک می پردازد.وی ادامه می دهد که دراثراین راهبرد ناتو ازیک سازمان منطقه ای که هدفش ایجاد کمربندی درمقابل ورود کمونیسم شوروی دراروپای غربی بود فراتر رفته ومنافع خودرادرایجاد نظم نوین جهانی دنبال می کند.دراین راستا ناتوبعدازعضوگیری ازکشورهای اروپای شرقی که درنتیجه ی فروپاشی ورشو میل به حضوردرناتوداشتند،بعدازحادثه ی تروریستی11سپتامبرمتوجه ی خاورمیانه با هدف مقابله باتروریسم وجلوگیری ازگسترش سلاحهای کشتارجمعی ودفاع ازحقوق بشر میشود.

دراین اثرگرچه نویسنده به مباحث پیرامون ناتوپرداخته وموقعیت آن را نسبت به ایران مورد اشاره قرارمی دهد ولی درچگونگی اثرگذاری گسترش دامنه ی ناتوبرامنیت ملی ج.ا.ایران چندان مشخص نیست.

کتاب اروپاویژه ناتو اثردیگری است که تا حدودی گسترش ناتوبه شرق را مورد بررسی قرارداده است اما اهتمام این اثرعمدتا پیرامون چگونگی ایجاد یک مشروعیت ومقبولیت برای این سازمان بعدازفروپاشی اتحادجماهیرشوروی وپایان جنگ سرد می باشد.فلاحی نویسنده ی این کتاب معتقد است که گسترش ناتو به شرق زمینه هایی را برای بازیگران منطقه ای وفرامنطقه ای فراهم می آورد تا سازوکارهای نقش آفرینی خودرا در زیرمحیطهای امنیتی مجاور ومنطقه ای ایران فعال نمایند واین راهکارها زمینه هایی را برای تهدید امنیتی ایران پدید خواهد آورد.لیکن خلائی که در این اثروجوددارد این است که حوزه ی خلیج فارس را که یکی ازمناطق استراتژیک وامنیتی میباشد ویکی ازاهداف تلاش ناتوازگسترش به شرق دسترسی به فضای امنیتی منطقه می باشد رامورد بررسی عمیق قرار نمی دهد.

مصطفی دولتیاردرمقاله ای باعنوان«مدیریت امنیت پایداردرمنطقه خلیج فارس،مشارکت ناتو:سازنده یامخرب؟» صرفابه چرایی حضورناتودرمنطقه ونیازکشورهای حوزه خلیج فارس به ایجادفضای امنیتی درمنطقه باتوجه به بحران های ناشی ازگسترش سلاح های کشتارجمعی،تروریسم،امنیت دریایی وامنیت انرژی پرداخته است وبه پیامدهای امنیتی ناشی ازحضورناتودرمنطقه برای این کشورهابه خصوص امنیت ملی ج.ا.ایران نپرداخته است.

دیلمی معزی درمقاله ای تحت عنوان «ناتووتغییرراهبردامنیتی آمریکادرخلیج فارس» به نقش برتری جویانه ی آمریکادرناتوتوجه داردودرهمین راستاورودناتوبه خلیج فارس رایکی ازارکان اصلی سیاست خارجی آمریکامعرفی کرده که هدف اصلی آن مشروعیت بخشی به زیاده خواهی های آمریکادرمناطق مختلف بخصوص خلیج فارس است.

نویسنده دراین مقاله حضورناتودرخلیج فارس راناشی ازمنافع آمریکادرمنطقه دانسته وعلت آنرااینگونه می داندکه ازآنجاکه آمریکاپس ازحمله شوروی به افغانستان ونزدیک ترشدن شوروی به این منطقه برای بسط دامنه منافع خودبخصوص درزمینه انرژی درمنطقه احساس خطرمی کند.خلا موجوددراین مقاله نیزهمانند آثاردیگراینست که به اثرات وپیامدهای گسترش ناتودرمنطقه برمنافع ج. اسلامی ایران تهدیدفضای امنیتی ایران توجه نمی کند.به عبارت دیگرپرداختن به چرایی حضورناتودرخلیج فارس همواره مدنظرقرارمی گیرداما هیچ گاه به پیامدهای امنیتی این حضوربرکشورهای منطقه بویژه امنیت ملی ج.ا.ایران توجهی نمی گردد.